Teorik Bilgiler
ORTEZ

Vücudumuzda bulunan herhangi bir extremitede gerçekleşen fonksiyon kaybının aktif hale gelebilmesi için yapılan cihazlardır.


ORTEZİN AMACI

1-fonksiyon
2-immobilizasyon ( hareketsiz bırakmak )
3-supportif ( destek sağlamak )
4-correction ( 3 nokta prensibi )
5-kaslarda kontraktür açıcı
6-eklemlerde limitasyon ( tutukluk ) düzeltici


ALT EXTREMITE ORTEZLER

Medial longitudinal: Calcaneusun iç tüberkülünden başlar , sustantaculumtali en yüksek noktası navicula cuneifom 1-2 ve 1-2-3 metatarsları çiçine alan bölgedir ) (normalde 15-18 mm)
Lateral longitudinal ark : Calcaneus,cuneiform 3 -4 -5. metatarsları kapsayan bölge . çocuklarda 3-5 mm ,yetişkinlerde 6-9 mm.
Transvers ark : Metatarsların carpusları ve 2-3-4. metatarsların carpuslarını içine alan bölge normalde 4-6 mm.
Pes planus : Medial longitudinal arkın normalden düşük olmasıdır.düzeltici ortez olarak medial longitudinal ark takviyesi sabit veya portatif ; ortopedik bot önerilir. Pes cavus : Medial ve longitudinal arkın normalden yüksekliğidir . medial longitudinal ark takviyesi ortopedik bot önerilir.
Hallux valgus : 1.metatars adductionu phalangials abductionu ile oluşan deformitedir.düzeltici ortez olarak hallux valgus gece ateli ,silikon parmak arası makarası önerilir . Calcaneus valgus : Calcaneusun içe basmasıdır. iç kamalı tabanlık , ucbl , dafo önerilir.
Calcaneus varus : Calcaneusun dışa basmasıdır . dış kamalı tabanlık , ucbl , dafo önerilir . Calcaneal epin : ( topuk dikeni ) Calcaneusta tabana dik olarak uzanan kemik çıkıntısıdır . kemik çıkıntının olduğu bölge boş bırakılarak yapılan topukluk , silikon topukluk önerilir .
Ortopedik bot : Thomas topuk , ark takviyeleri , koncu yüksek , pev , topuk ve boydan kamalı . çektirmeli , t çektirmeli , kısalıklı , burnu geniş ve oval , sert derili olarak önerilir.
Drop food ( düşük ayak ): Kaslarda plantar flexion kontraktürü , ayak bileğinde dorsi flexion limitasyonu vardır.düzeltici ortez olarak afo , pafo, kısa yürüme cihazı , klenzak eklemli kısa yürüme cihazı , paraneal palsy dafo önerilir.
Afo( ankle food ortezi ): Ayakkabı içine giyilen yürümeye yardımcı ortezdir . pafo ya göre daha açıktır.ayak bileği 90 derecede tutar , gastroya kadar uzanır.
Pafo : Polietilenden yapılan ayak bileği 90 derecede sabitleyen , ayak ve tibiayı saran gastroya kadar uzanan ortezdir. Kısa yürüme cihazı: Mmedial ve lateralden çelik barlı ,ayak bileğinde eklemi olan stoplu veya stopsuz, gastroda c barı bulunan bota üzengi yardımıyla monteli ortezdir.
Klenzak eklemli kısa yürüme cihazı: Gastroda c barı bulunup , medial ve lateralden malleollere kadar uzanan ,anterior veya posteriorda bulunan yaylı vida sistemiyle dorsi flexion ve plantar flexion açılarını azaltan veya arttıran bota üzengi yardımıyla monteli ortezdir.
Paraneal palsy: Dorsi flexiona zorlayan,istnilen bir kösele ayakkabıya monte edilen ortezdir.
Dafo ( dinamik ankle food ortezi ) : Ağır olmayan cp,hemipleji.sipina bifida ...v.s rahatsızlıklarda önerilir.poliproplen malzemeden yapılan , calcanesun iç ve dış tüberkülünden sabitleyen , inversion , eversion, supinasyon , pronasyon ve ekine gitmesini engelleyici , çekiç parmak ve hallux valgusu önleyici ortezdir.
Grafo ( patellar destekli diz extansion ortezi ): Ayak bileğine hafif plantar flexion sağlar . plantar flexörlerın ve diz extansörlerin zayıflığında kullanılır. Pkafo ( polietilen knee ankle food ortezi ): Aayak bileği 90 derecede sabitleyen , diz 180 derecede extansiona zorlayan diz üstünde baldırın 3 te 2 sini kaplayan veye ischiuma kadar uzanan ortezdir . aynı zamanda dize gerektiğinde istenen açı verilebilinir. Twister : Kalçanın iç ve dış rotasyondaki pozisyonunun tersi rotasyona zorlayıcı çelik ve lastikten yapılan bir ortezdir. Gaiter: Tibia kırıklarında patella destekli malleollere kadar uzanan ve malleollere oturan polietilenden yapılan posteriordan açılan ortezdir. Diz deformiteleri Genu varum ( o bacak ): Dizin dışa dönmesidir.valgite açısının aartmasıdır düzeltici ortez olarak o bain ortezi önerilir. Genu valgum ( x bacak ): Valgite açısının azalmasıdır . düzeltici ortez olarak x bain önerilir.
Genu recurvatum : Diz bölgesinin posteriora kaymasıdır . düzeltici ortez olarak , genu recuvartum ortezi, grafo önerilir. Ptb ( patellar tendon brace ): Calcaneus , tibia , fibula kırıklarında ayakkabıya monteli veya montesiz olarak patellar sekiden destekleyici düzeltici cihazlar önerilir.
Cast brace : İschium destekli ve desteksiz , patellanın medıal lateral barla destekli açı ayarlı veya menteşeli malleollere kadar uzanan veya gerektiğinde ayağıda içine alan bir ortez önerilir.
U.y.c. ( uzun yürüme cihazları ): Kalça kaslarında kontraktür , paralizi, eklem limitasyonu , dizde kontraktür , monopleji , parapleji , hemipleji , quadripaleji , poliomyelit , cp , gibi durumlarda önerilir . ithal (hafif ve duraliminyum ) , yerli , botlu , patikli , bel kemerli , ischium destekli , isveç kilitli , yüzük kilitli olarak değerlendirmeye alınır . Kalça çıkığı cihazları : Kalçada flexion , abduksion , iç rotasyon kontraktürleri oluşur . yürüyüşlerde lateral flexion görülür . displazi , sublucasyon , lucsasyon gibi durumlara rastlanır . düzeltici cihazlar olarak küçük yaşlarda ; pavlik bandaj , frejka , yastığı ilfield , van rosen. ilerleyen yaşlarda ; thomas ve modifiye thomas cihazı , scottish rite ortezi önerilir.
Frejka yastığı : Kalçaları flexion ve abductionda tutar . extansion ve adductıon hareketlerini engeller . ovasküler nekroz oranı yüksektir. Pavlik bandajı : Yeni doğumdan itibaren 9 aya kadar disloke kalçayı redükte eden tek ortezdir . Van rosen : Atelin proksimal kısmı omuzları , orta kısmı beli , distal kısmıda abduksion ve flexionda olan kalçayı kavrar, rijittir. Ponsetti ( denis brawn ): Abduction barı ve bunu vücuda bağlayan ortopedik bottan oluşur . abduction ve rotasyon ayarı isteğe göre yapılır. İlfeld: Abduction ve flexionu istenilen dereceye göre kontrol eder . postoperatif dönemde abductionun korunmasını sağlar.
Adil surat ortezi: Rotasyonu kontrol eder , diz flexion , kalça rotasyonda tutulur . Servical bölge ortezleri Servical ortezler immobilizasyon , kas relaxionu , analjezi , deformitelerin ve sinir basısının önlenmesi amacıyla kullanılır. Servical collar: Kaslardaki spazmı çözmek , ağrıyı azaltmak,sıcak tutmak için sünger , plastik ,çenelikli, çeneliksiz
Philedelphia: Mandibulayı içine alır,sternuma kadar uzanır. Somi : Sternum ne mandibula arasında uzana bir bar vardır. Thortocolis: Sağ ; sol destekli olur.
Minerva: Sternum , mandibular destekli , sternal clavicular axillar scapular vertebral hatlardan destekleyici önerilir .
Rijit ortezler Taylor: Kifoz , vertebra tüberkülü , abdominal kasların biraz daha güçlü olduğu durumlar , f1 sternal ve f2 abdominal bölgeden destekleyicidir.
Jewett ( hiperextansion ): 3 nokta prensibi uygulanır.sternal ve abdominal pad vardır . göğüs kafesinin inspirasyon ve ekspresyon hareketine destekleyicidir. Steindler ( tam çelik korse ): Vertebra kırıklrında kullanılır.çift pelvik band , axillar band , thorocantör major ile crista illica üzerinde ve spina illiaca anterior süperiorları ortada bırakır. Knığht: Flexion extansionu kısıtlayıcıdır. immobilizasyon , hiperextansion sağlar.
Tlso ( thoroko lomber skolyoz ortezleri ): t2 t9 ---t10 l2 arası kırıklarda internal immobilizasyon sağlar.sagital düzlemde flexionu kısıtlar . polietilen gövde ortezidir.
Skolyoz ortezleri Skolyoz boston: Vertebraların fro ntal düzlemde lateral flexionu , horizontal düzlemde rotasyonudur . S ve c tipine rastlanır . 25 - 45 derecelik eğriliklerde ortez önerilir . anteriordan kapalı , posteriordan açıktır, thorocal içinde thorcionu düzelticidir .
Milwauke: Skolyoz ortezidir . .mandibular pedin anterior barla , paravertebral pedin okciputa barla bağlanmasıdır . mandibular ve okciputale pedlerden pasif traksiyon sağlanır.crista illiacaya destek veren bölüm polietilendir .

ÜST EKSTREMİTE ORTEZLER

Splintler Statik el splinti: Baş parmak destekli ve desteksiz olarak elin volardan destekli elastik ve neopren kumaştan yapılan hazır ortezlerdir. romatoid artritite , carpal tünel sendromu v . s … önerilir .
Statik el-el bileği splinti : Kas denesini korur , supportiftir , optimum pozisyonda eklemi immobilize eder . eklemde kırık , travma varsa , romatizmal hastalıklarda önerilir . polietilenden yapılır .
Dinamik el-el bileği splinti ( radial palsy ) : Kas immobalansını düzeltme , rom u düzeltme , motor harekete yardımcı olma , deformite oluşumunu önlemede , radial sinirin uyarı iletememesi , droop hand , eklem limitasyonu önleme , ulnar sinir yaralanması , bilek extansionlarının çalışmadığı durumlarda v.s…durumlarda önerilir ..mcp eklemleri extansiona getiricek yay ve lastik kullanılır . Flexör tendon ( kleinert ) splinti : Bilek ve eklemler extansionda.dorsal splinttir ..flexör tendon kopması , sinir yaranlamasında önerilir .
İnhibitör splinti: Bilek nötralde , mcp ler tam extansionda,parmaklar abductiondadır . Kısa oppenens splinti: Baş parmak oppenens pozisyondadır . Uzun oppenens splinti: Baş parmak abdüksion oppenenste tutulur. parmaklar extantionda . ve bilek uzun tutulur.
Omuz deformitesi Sermiento ortezi: Humerus kırıklarında önerilir.omuz rotasyonunu izin verir fakat gerektiğinde kısıtlanır.dirsek flexion ve extansionununa izin verir . olecranon ve acramion arasında humerusu saran polietilenden yapılan ortezdir .
Kol abduction ortezi: Kolda abduction , iç ve dış rotasyon , flexion , istenilen açılarda verilebilinir . üst extremite kas çalışmaması durumlarda , yanıklarda önerilebilinir .
Tenodezis splinti : Baş parmak sabit , el bileği extansion , parmaklar flexion’a gelir . bilekte menteşe vardır . tutma işlemini 3 parmak yapar . bilekle mcp arasında çubuk vardır . Parmak splintleri Dıp eklem flexionu, pıp extansionunda kullanılır. mallet finger, alüminyum parmak ateli, kurbağa ateli v. s… önerilir .

PROTEZ

Protez anlam olarak vucuttaki herhangi bir eksikligin veya islevini tam olarak yerine getiremeyen organ veya dokunun yapay olarak yerine konulmasi demektir.

ALT EXTREMİTE PROTEZLER

1 - Parsiyel ayak amputasyonları : Vücut ağırlığı topuğu çevreleyen yağ dokusu ve yumuşak dokular ile topuk derisi aracılığıyla taşınır
Linsfranc ( tarsometatarsal ) : Deripatik olarak önerilebilinir . Piragoff : Tibianın distal ucuna calcaneusun posterior kısmının eklenmesiyle oluşur. Syme protezi kullanılarak yük güdük distalinden taşınır. Boyd : Tibianın distal ucuna calcaneusun distal kısmının eklenmesiyle oluşur . Syme protezi kullanılarak yük güdük distalinden taşınır. Chopart ( midtarsal ) : Talus ve calcaneus vardır . Deri patik önerilir .
2 – metatarsophalangeal : Dolgu sistemi yapılır .
3 – transmetatarsal amputasyon : metatars başlarının proksimalinden yapılan amputasyondur . Dolgu sistemi yapılır .
4– syme amputasyonu : Tibia ve fibulanın malleol çıkıntıları törpülendikten sonra topuk derisi ve deri altı dokuları ile kapatılmasıyla oluşur.

Syme amputasyonu protez çeşitleri :

Deri protez : Protez dökümlerinden önce soket yerine geçen deri ve kösele kullanılıyordu .

Pencereli protez : Pencere açmak için en uygun yer medial duvardır. Güdük ucunun sokete girebilmesi amacıyla pencere açılarak yapılmıştır.

Kapaklı protez : Güdük ucu ödemli ve boyu kısa ise pencere açılmaz. Soketin arkasına kapak yapılır.

Çift duvarlı protez :

1. sokette güdük ucucnun kovandan geçmesi için medial ve lateral duvarlarına vertical 2 kesi yapılır.
2. soket sert polyesterden olup soketler arasına kapak yapılır.

Estetik syme protezi :

Pencere küçük açılır ve gizli bir sürgü ile tutturulur. Protez ayak özellikleri
Normale yakın enerji harcayarak yürüyüşünün gerçekleşmesi için ayak ve ayak bileği eklemlerinin görevinin protez ayak tarafından sağlanması Duruş fazının başında yer reaksiyonundan kaynaklanan şokların absorbe edilmesi duruş ve yürüyüş fazında stabil destek yüzeyinin oluşturulması.kozmetik olması .

Protez ayak çeşitleri

A –sach ayak ( solial ankle cushion hell ) : Hafif olup toza neme karşı dayanıklıdır . Estetik ve tamiri kolaydır. Hastanın ağırlığına göre yumuşak, sert ve orta sert olarak seçilebilir. Topuk lastiği olup yüksekliği 9 mm ye kadar çıkabilir.

Standart sach ayak : Yer reaksiyonundan kaynaklanan şokları absorbe eder. Plantar flexion kontrollüdür ve dorsi flexionu kolaylaştırır. Post- operatif sach ayak : Erken ve geçici protezlerde yaşlı amputelerin ev içi hareketliliğini sağlamak amacıyla kullanılır. Topuk yüksekliği olmayıp yumuşak özelliktedir.

Syme amputasyonlarında : Kullanılan sach ayak : ayağın yüksekliği azaltılmış olduğu için topuk lastiği küçüktür . Kırılmayı önlemek için omurga alüminyum ile kuvvetlendirilmiştir .

External omugalı sach ayak :Omurga kısmının geniş olması nedeniyle medio lateral stabilite daha iyi sağlanır. Omurga kısmının boşaltılarak syme amputasyonunda kullanılması sağlanır.

Tek eksenli ayak

Konvensiyonel ayak : Eksoskaletal protezlerde kullanılan bir ayak çeşidir. Dorsi flexion ve plantar flexion haraketlerine izin vererek Üst seviyelerde konvansiyonel ayak kullanımını daha avantajlı hale getirir.

Modern tek eksenli ayak : Eksoskaletal ve endoskaletal protezlerde kullanılır. Stresleri daha iyi absorbe eder. Plantar flexion kapasitesi topuk vuruşu ve taban temasında diz stabilitesini arttırarak yokuş inmekteki zorluğu azaltır. Sach ayağa göre daha ağırdır .

Çok eksenli ayak

Çift eksenli ayak : Ayak bileği ekleminin haraketlerinin fazla olması stabiliteyi azaltır. Ağırdır ve Modern tek eksenli ayağa benzer. Greissinger çok eksenli ayak : Anterio-posterior, medio–lateral, transvers rotasyonda yapılabilir. Parmak kısmı esnek, topuk kısmı sıkışabilir özelliktedir. Ayakta kauçuk kullanılması şokların absorbsiyonunu kolaylaştırır. Enerji depolayan ayaklar

Safe ayak ( stationary attachment flexıble endoskaletal ) : Omurgası esnek yapıya sahiptir. Engebeli zeminlere uyum sağlar. Ayakta ; yumuşak topuğun sıkışmasıyla plantar flexion haraketi açığa çıkmaktadır. Dorsi flexion da ise omurga esneyebilir özelliktedir .

Seattle ayak : Omurgası topuk vuruşunda sıkışarak enerjiyi depolar ve itme fazının sağlanmasıyla koşmayı ve zıplamayı mümkün hale getirir.

Sten ayak : İnversiyon ve eversiyon haraketlerine izin vermesiyle birlikte koşma ve sıçrama haraketlerinin daha kolay yapılabilmesini sağlar .

Flex ayak : Soketin distal ucu ile yer arasında en az 13 cm lik mesafenin olması gerekir. Omurgası 2 bölümden oluşur.

- Pylon levhası : Duruş fazında stresten altında yapılabilicek şekilde tasarlanmıştır .

- Topuk levhası : Topuk vuruşunda yerden gelen stresleri basorbe ederek protezi öne doğru iter .

Carbon copy ayak : Alçak topuklu ayakkabılar ile kullanılır. En haifif , kozmetik ve eklemsiz bir ayak çeşididir .

Dinamik ayak : Topuklu ayakkabılar ile kullanılır. Şoklar absorbe edilir. Hafif ve esnek olup parmakları vardır.

Dual ankle sprigs foot ( d.a.s. ) : Stresleri absorbe etmek, depolamak ve mediolateral, anterioposterior yönde etki eden kuvvetleri yapısındaki carbon lifler ile etkisiz hale getirebilir .

Guantum ayak : Carbon copy e benzer. Yokuş yukarı çıkarken rahattır . Bayır aşağı inerken stres ve gerginlik oluşumu önlenir. Kozmetiktir. Esnek olduğu için engebeli zeminlerde teması iyi olup ayakkabıya göre ayak ayarlanır.

5 – Ayak bileği dezartikülasyonu : Syme olarak yapılır. Malleoller törpülenir. Çok fazla kullanılan bir seviye değildir.

6 – Diz altı amputasyonu :


Diz altı amputasyon seviyeleri

A – Ptb ( patellar tendonda ağırlık taşıyıcı suprapatellar Supracondiller suspansiyonlu soket ) : İç ve dış hemstring tendonlarına yeterli yatak bırakılmalıdır. Vücud ağırlığının büyük bir kısmı patellar tendondan taşıtılır. Kısa güdüklerde rahatlıkla kullanılır. Ön duvar patellar üzerine kadar çıkar. Genurecuvatumu engeller ve .mediolateral stabiliteyi arttırır. Pts : Diz hiperextansionunu engeller. Yokuş inip çıkmakda sorun çıkar .hasta kilolu ve diz eklemini kullanmıyorsa pts soketini kullanamaz. Diz 5 derece flexionda kalır.

Kbm ( patellar tendonda ağırlık taşıyıcı supracondiler suspansiyonlu soket ) :Pts ye göre suspansiyonu daha zayıftır.Yük patellar tendondan taşıtılır. Mediolateral duvarlar femoral kondillerin üzerine çıkmadığı için quadriceps barı ve diz extansion kontrolü yoktur .


B – Tsb ( total surface bearing soket ) : Yükü güdüğü her yönden kavrar. Yük patellar tendonla birlikte çevre dokulardan da taşıtılır. Ağırlığın geniş yüzeye dağıtılması soketle güdük arasında oluşan piston haraketlerini engellediği için süspansiyon daha iyidir. Patellayı içine almadığı için yokuş inip çıkarken rahatsızlık vermez.


C – Konvansiyonel soket : Yük uyluk korsesi ile uyluktan taşıtılır .bu sistemle kaslarda baskı atrofisine neden olur ve dolaşım problemi olur. Bu nedenle konvansiyonel soket patellar tendondan yük taşıtılmıyorsa , güdük çok kısa ise , dizde instabilite varsa kullanılır. Ağır olduğu için enerji tüketimi artar . Not : Soket takoza bağlanırken 5 derece flexion verilir. Amacı ; quadriceps kasına gerginlik vermek , 5 derece lateral eğim verilir., amacı tibia cristasının ve fibula başını korumaktır .

Not : Soft soket : hassas bölgeleri korumak için kullanılır . Diabetli ise , duyu bozukluğu var ise , … v.s. hastalarda kullanılabilinir. Soft soket üzerinden ince bir çorap giydirilirki polyester soft soketi giyip çıkartırken zorlaştırmasın. Soft soketli protezde suspansiyon daha zayıf olur . Periferik nöropatilerde , kemikli güdüklerde , periferik vasküler hastalarda kullanılır . Not : Havalı soket : iç soket olarak kullanılır. İç ve dış soket arasında distal kısımda atmosferik basınç yer alır . Bu basınç güdük distali ile tam temas halindedir . Bu olay dolaşımı olumlu yönde etkiler . Kronik ödemi giderir. Deride friksiyon ve zedelenmeyi azaltır .

2 tip diz altı protezi vardır .bunlar ;

Klasik protezler : Plastik soketli ayak bileği ahşap bağlantılı , soket ayak bileği arası mesafe poliüretan köpük dolgulu dış yüzeyi plastik kaplı , bacak şekli verilmiştir .

Modüler pylon protezler : Hasta üzerinde ince ayar yapılabilmesi avantajlıdır. Soketinayağa bağlanma parçası tüp , tüp adaptörü sayesinde olur . Üzeri sünger ile kaplanıp estetik görüntüsü sağlanır .

Diz altı protezlerinde suspansiyon sistemileri :

Uyluk bandı ( suprcondiler cuff ) : Mediolateral stabiliteyi sağlar. Diz eklemini hiperextansiona zorlayan kuvvetleri karşılar. Eskidiğinde değişebilir. Ayarlanabilinir. Obes ve kısa güdük amputasyonlarda kullanılmaz . Dolaşımı olumsuz etkileyebilir . Diz flexionunu kısıtlar .

Bel kemeri ve y bandı : Recuvatumu kontrol eder. Mediolateral stabiliteyi sağlar . Skar ve hassasiyetin olduğu durumlarda rahatlıkla kullanılır. Diz extansionuna yardımcı olur . Sallanma fazında yeterince suspansiyon sağlanamaz . Uyluk korsesi : Kısa güdüklerde kullanılır . Genurecuvatum engellenir . Lateral eklem kullanıldığında , ağır çalışma koşullarında , güdük basınçları tolere edilemediğinde kullanılabilinir . Güdük distali,nde ödem varsa kullanılmaz . Ağırdır . Estetik değildir .

Kauçuk çorap : Kısa güdüklerde , sıcak havalarda , çömelme aktivitelerinde , mediolateral ve anterioposterior instabilitede uygun değildir .Diz ekleminin haraketlerini kısıtlamaz ve kozmetiktir. Emmeli suspansiyon : Suspansiyon ; çorap ve güdük arasındaki gerilim ve negatif basınç ile sağlanır .

Eklemli supracondiler kama : Suprapatellar ve supracondiler suspansiyonun diz flexionu sırasında yetersiz olması nedeniyle kullanılır . Silikon liner diz altı soketi Silikon ters çevrilerek ve yuvarlama yönemi ile giyilir. Güdük ucunun tam olarak oturmasına dikkat edilmeli . Silikonun altındaki pim patellanın orta hizasına denk gelmelidir. Hamstring tendonlarında yatak oluşması, güdüğe gelen baskıyı daha iyi absorbe eder ve dağıtır. Güdüğü terletmez . Silikonu giyerken tırnak uzunluğuna ve yüzük olmamasına dikkat edilmeli .

Havalı silikonlar

Güdük ucundan hava verilerek güdüğün haraketi engellenir. Hava pompası ile hava verildiğinde güdük ucu silikonla tam temaslı hale gelir ve güdük desteklenmiş olur.
Not : Silikon su ve sabun ile yıkanıp alkol değmemesi gerekir . Hastanın silikonu kullanabilmesi için ellerini kullanmada probleminin olmaması gerekir .

7 – Diz dezartikülasyonu : Yük güdük ucundan taşıtıldığı için enerji tasarrufu olur . Eğer yük güdük ucucndan taşıtılamıyorsa ischiumdan taşıtılır . Quadrilateral soket yapılır . Pencere açılırsa dayanıklı olduğu için medialden açılır. Eklem mesafesinin olmayışı sorun yaratabilir. Negatif basınç olduğu için çorap kullanılmaz. Menüsküslerin çıkarıldığı, patellar tendonun posterior cruciate ligamentinde tespit edildiği amputasyon seviyesidir . Uyluk kasları korunmuştur. Bu durum proprioseptif duyuyu arttırır, kontraktür riskini azaltır. Proksimal bölge protezin stabilizasyonunu sağlar . Femur vücut ağırlığı ile stabilize edilir . Kondillerin çok kullanışlı olduğu durumlarda pencere sistemi kullanılabilinir. Obes kişilerde ve postoperatif ödemin varlığında ise silesien band ve emmeli süspansiyon tercih edilir Diz dezartikülasyon protezlerinde sıklıkla polisentrik diz eklemi kullanılır . Bu eklem alınan pozisyonda; 90 derece flexion yapıldığında eklemin posterior kısmında uygun bir yer bırakmasıdır .

8 – Diz üstü amputasyonu :

A - Guadrilateral soket : 4 duavara sahiptir. Anterior-posterior–lateral– medial . Yük ischiogluteal seki aracılığıyla tuberositas ischii ve gluteal kaslardan taşıtılır . Scarpadan verilen baskı ile güdüğün eksternal ve internal rotasyonu engellenir . Suspansiyon negatif basınç ile sağlanır . Anteriolateralde rectus femoris, anteriomedialde adductor longus, posteriolateralde gluteus maksimus , posteriomedialde hamstring tendonlarında yatak bırakılır. Lateral duvar yüksekliği güdük boyu ile ters orantılıdır. Gravite hattını kalça eklemine yaklaştırarak pelvisisn stabilizasyonunu sağlar .

B – Cat – cam ( contoured adducted trochateric – controlled alignment method ) : Trochanterin üzerinde ramusu ve ischial sekiyi içine alan sokettir . Kilolu hastalarda kullanılmaz. Uzun güdüklerde kullanılmaz . İschiumu içine alır . Scarpa üçgeninden baskı yoktur . Gövde lateral flexion yapmasını engellememek için cat – cam yapılır . Şekli ovaldir . Üst gövde ve pelvisi stabilize edebilmek için gluteus medius ve abductorlerkuvvetle kasılmaktadır. Oturma pozisyonunda hastayı rahatsız etmez. Yaşlı ampute ve dolaşım bozukluğu olan hastalarda kullanımı daha rahattır.

C – Konvansiyonel soket : Suspansiyon metal kalça eklemi aracılığı ile sokete bağlanan pelvik kemer aracılığıyla sağlanmakta, güdük ve soket içinde kalan kasların verimli çalışmaması atrofiye yol açar ve dolaşımı olumsuz etkiler .

Not : Diz üstünde negatif basınç ve izometrik kontraksiyon ile suspansiyon sağlanmazsa slesian bandaj kullanılır.
Diz üstünde 2 önemli kas vardır.

– g.medius = pelvisin stabilizasyonunu sağlar .
- g.maksimus = kalça extansionun sağlar .

Diz üstü protezlerinde suspansiyon sistemleri : Negatif basınç : İyi şekil almış güdüklerde , güdük kas kuvvetinin iyi olmadığı durumlarda ve aktivite düzeyi fazla olan genç amputelerde tercih edilir . Skar dokulu güdüklerde tam temaslı olduğu için tercih edilmemektedir . Kısmi negatif basınç yardımcı suspansiyon araçlarının birlikte kullanması : Emmeli soketlerin giyme zorluğu , terleme gibi nedenler ile kullanılamdığı amputelerde kısmi negatif basınç ve yardımcı suspansiyon araçları kullanılır .

Pelvik band : Suspansiyon ve rotasyonları kontrol eder . Güdüğe eden kuvvetleri azaltır . Mediolateral stabiliteye katkıda bulunur . Kısa diz üstü, iyi şekillenmemiş güdüklerde negatif basıncın problem yarattığı amputelerde kullanılır . İzometrik kontraksiyon : Tam temasın sağlandığı diz üstü soketlerinde güdük boyu uygun ve osteomyoplastı uygulanmış ise tercih edilen suspansiyon sistemidir. Sallanma fazında kalça extansörlerinin izometrik kasılması soket duvarlarına basınç yaparak suspansiyon sağlanmaktadır . Silesian bandaj : Trochanter majör sayesinde soketin lateral duvarına tutturulur , pelvisin arkasından illiac crista ve kalça eklemi arasından geçerek ischial seviyede soketin anterior duvarına tutturulur .

Özel suspansiyon araçları : Obesite , hamilelik , skar dokunun varlığı , deri problemleri … gibi durumlarda diğer suspansiyon araçlarının uygun olamayacağı durumlarda omuz askısı ve protezin üzerine giyilen esnek korselerdir.

C- leg protez C- leg nedir ?

C- leg (“computerized leg” / kompütör bacak ),otto bock healthcare gmbh (duderstadt) tarafından geliştirilen dünyanın ilk , tümüyle mikro işlemci kontrollü diz eklemidir. İleri derecede modern bir bacak protezinin merkezi parçasıdır.

Diz eklemi , yürüme siklüsü süresince bilgisayar üzerinden kontrol edilir . Hem salınım fazında hem de duruş fazında . C- leg , diğer bir deyişle, sağlıklı insanlar için son derece doğal olan ve önemli ölçüde bilinç dışı gerçekleşen yürüme hareketlerini kontrol eder .

B) C- leg nasıl çalışır ? Diz üstünden ampute kişilerde, kullanılan protez bacak hem diz ekleminin hemde diz altı kaslarının yerini alması gerekir. Kişi protezini sadece mevcut kalça ve güdük kasları ile idare edebilir.ancak c- leg kullanan bir kişi için gerekli tüm ayarlamalar bir bilgisayar tarafından yapılır . Bu sistem protez diz ekleminin fonksiyonunu takip ve kontrol ederek protez kullanıcısına önemli ölçüde destek verir . Diz eklemine entegre sensörler, saniyede 50 kez , protezin yürümenin hangi aşamasında olduğunu denetler. Sensörler tarafından algılanan bu veriler sayesinde mikro işlemci , bir hidrolik sistem yardımıyla diz fonksiyonunu ayarlar. c- leg kendini anında kullanıcısının o anki hareketine göre ayarlar . Elektronik ayarlar protez kullanan kişiye hem ayakta dururken hem de yürürken emniyet verir .

C- leg , kapasitesi 30 saati aşan lityum akü ile çalışır. Akü şarjıgenelde geceleri protez elektrik prizine takılarak yapılır .

D) C- leg ne tür amputer için uygundur ? C- leg , vücut ağırlığı 125 kiloya kadar olan diz üstü amputeler için uygundur ve heterojen bir hasta grubu için tasarlanmıştır . Avantajlarından aktif yaşayan hastalar gibi emniyet gereksinimi yüksek yaşlı hastalar faydalanır .yelpaze ; genç bir anne ve serbest meslek sahibi bir işletmeciden halen aktif yaşlı insanlara kadar uzanır . Otto bock healthcare , üretici firma olarak endikasyon tavsiyelerinden oluşan bir liste oluşturdu . Bu liste , hasta tedavisi yapan hekime , hastanın bu türden bir yüksek teknolojik uygulamadan faydalanabilip faydalanamayacağı hakkında karar vermesine yardımcı olur . Bu listenin oluşturulmasında bugüne kadar yapılan çok sayıda c- leg uygulaması ışık tutmuştur .

E) C- leg ‘in geleneksel protezlerden farklı olan özelliği nelerdir ? C- leg , yürüme siklüsünün tüm evreleri bir bilgisyar üzerinden kontrol edilen dünyanın ilk bacak protezidir . Bugüne kadar sadece salınım fazında bilgisayar kontrollü yapay diz eklemleri vardı . Ancak çogu salt mekanik olarak çalışırlar. C- leg ‘in kullanıcısına önemli oranda konfor sağlayan kontrolünü , sisteme entegre kompleks bir yazılım mümkün kılar . Bu protez tekniğinde büyük bir yenilik . Ortopedi teknisyeni artık ince ayarları bir tornavida ile yapmıyor ; bir laptop bilgisayar üzerinden yazılım parametrelerini ayarlıyor . Bu aşamada c- leg hastaya ve bireysel ihtiyaçlara göre ayarlanıyor . Dünyanın ilk diz topuk lastiği daha fazla sıkışabildiği için taban temasına geçiş daha kolay olur . Bir kasın görevini graviteye yaptırmak istiyorsak gravite kasın olduğu taraftan geçmelidir . Vücud ağırlığı gluteal kasları ve ischial tüberositastan taşıtılmaktadır . Süspansiyonu illiac cristalar üzerinden verilen baskılarla sağlanır .

10 – hemipelvektomi amputasyonu : pelvisin yarısının çıkarılmasıdır . Süspansiyon crista illiaca üzerinden verilen baskı ile sağlanır . Verilecek eklem tipi hastanın fonksiyonelliğine göre değişir . Örneğin ; hastanın gövde kasları kuvvetli ve genç fonksiyonel biri ise kalça eklemi ve diz eklemi serbest verilebilinir . Yük tüm çevre yumuşak dokulardan taşıtılır . Modüler sistem , hafifliği ve kozmetik oluşu avantajlarındandır . Not : Endoskelatel : içinde pylon olup üzerine foam kaplanılan protezdir.

Ekzoskelateal : ahşap veya dışında polyester laminasyonu olan sertrotezdir. Fantom ağrısı : ağrısı olmasa bile uzvunun ağrıdığını hissetmesidir . Kompresyon stresi : topuk vuruşunda posterior distalinde , itme fazında ante oluşur Gerilim stresi : topuk vuruşunda anterior distalinde, itme fazında ise posterior distalde oluşur statik ayar : varolmayan ve dolayısıyla fonksiyon göremeyen kaslara gravite hattı ve yer reaksiyonu yardımıyla bu fonksiyonları yaptırmanın yoludur . Hasta protezi giymeden önce yapılan ayardır Dinamik ayar : statik ayar sınırlarını ne ölçüde kullanmamız gerektiğini ifade eder . Hasta protezi giydikten sonra yapılan ayardır.


ÜST EXTREMİTE PROTEZLER

ÜST EXTREMİTE AMPUTASYON SEVİYELERİ 1- Forequarter amputasyonu : Humerus , clavicula , scapulanın bir kısmının çıkarılmış halidir .
2- Omuz dezartikülasyonu : Omuz ekleminden yapılan dezartikülasyondur . Stabilite ve suspansiyonu arttırmak için ön duvar claviculanınbir kısmını içine alacak şekilde ; arka duvar scapulaya doğru uzanır. Göğüsten bantlı bağ sistemi kullanılır .bilateral omuz dezartikülasyonunda nudge kontrol sistemi kullanılır . Nudge : uygulandığı kuvvetle çalışan dirsek kilidi mekanizmasıdır .prorioceptif duyuyu arttırmak için temas alanı genişletilir . Stabilite ve suspansiyonu arttırabilmek için ön duvar claviculanın bir kısmı içine alacak şekilde , arka duvar ise scapulaya doğru uzatılmalıdır .
3-Dirsek üstü amputasyonu : Çok kısa - kısa – standart – uzun olmak üzere 4 seviyeden oluşur . Standart dirsek üstünde genellikle 8 şekilli bağ sistemi kullanılır . Bilateral dirsek üstünde ikili 8 şekilli bağ sistemi kullanılır . 4-Dirsek dezartikülasyonu : Eklem yerleştirilmesi için mesafe yoktur ve protezde lateral eklem kullanma zorunluluğu doğurur . Kemik çıkıntılarınprotez içinde rahat ettirilmesi zor olabilir . Suspansiyon ve flexion haraketi sırasında kuvvetlerin eşit olarak dağıtılabilmesi için soket standart dirsek üstü seviyedeki gibi yapılması tercih edilir .
Dirsek üstü protezleri çeşitleri Mekanik fonksiyonel : Dirsek eklemi ve eli aynı bağ sistemi ile kontrol eder . Omuz flexionu ile terminal ucu açar .
Modüler : Dirsek eklemini sağlam eli ile açıp kilitler . Omuz dezartikülasyonu veya çok kısa dirsek üstü amputasyonlarında , omuz extansıon yapamıyorsa modüler pylon tip protez kullanır .
Myoelektrik : Hastanın fonksiyon kaybını dirsek altında % 25 - % 45 arasında , dirsek üstünde %15 - % 25 oranında sağlar . Ağır oluşu dezavantajıdır .
1- Dirsek altı
2 Kanallı : Flexion , extansion yapar .
4 Kanallı : Hastanın amputasyon sonrasında kalan aktif kaslarının ürettiği basınçları anlamlı sinyallere dönüştürerek ele ; flexion , extansion , el bileği rotasyonu yaptırır .
2- Dirsek üstü
2 kanallı : Flexion , extansion yapar .
4 kanallı : hastanın amputasyon sonrasında kalan aktif kalarının ürettiği basınçları anlamlı sinyallere dönüştürerek ele ; flexion , extansion , el bileği rotasyonu yaptırır .
6 kanallı : dirsek üstü için dirsek eklemini çalıştırır . Ele ; flexion , extansion , el bilek rotasyonu yaptırır
5- Dirsek altı amputasyonu : Çok kısa – kısa – standart – uzun olmak üzere 4 seviyede incelenir Bilateral dirsek altı amputasyonlarında posteriorda bağ sisteminde çarpraz bir halkaaracılığıyla sağlanır . Müenster soket veya splıt soket tercih edilir .
Splıt soket : esas soket ve bilek üniti ile terminal ucun tutturulduğu 2 soketi içerir.
Müenster soket : arkada olecranonu , yanlarda epikondilleri içine alacak şekilde yukarıya ; önde cubital fossaya kadar uzanır .ölçü alırken 35 derece flexion da tutulur ki suspansiyon sağlansın ve olecranon belirginleşsin .
6- El bilek dezartikülasyonu : Pronasyon , süpinasyona izin verebilmekte ve flexionda stabiliteyi sağlamak için ön duvar , ön kolun 3 te 2 proksimaline ; arka duvar destek yüzeyini arttırmak amacıyla olecranonun altına kadar uzatılır . Subleuten kemik çıkıntıların soket içinde rahat ettirilmesi zor olabilir . El bilek üniti için yeterli mesafe yoktur .
7 – Parsiyal el amputasyonu : İntercarpal , carpometacarpal ampute ve metecarpophalangeal dezartikülasyonda ; geliştirilmiş bir sistemdir en büyük sorun suspansiyondur . Terminal ucu açmak için omuz flexion ve scapular abducsion yapar . Omuz elevasyonu ile de elini açabilir .
not : 8 şekilli bağ sistemi eli kontrol eder , suspansiyonu sağlar . Fakat ; axilla altından baskı verir . Bilateral amputelerde bağlantı yerine halka yerleştirilir .
not : 9 şekilli bağ sistemi : eli kontrol eder . Suspansiyon sağlamaz. Protez el çeşitleri
1-Aktif terminal uçlu eller : Aktif kavrama sağlar . A- Yolanter açılışlı : bir cismi uzun süre tutabilmek için elin uzun süre açık tutulması gerekir .
B- Volanter kapanışlı : Bir cismi uzun süre tutabilmek için elin uzun süre kapalı tutulması gerekir . Dolayısıyla uzun süre scapular abduksion yapar ve enerjiyi çok harcar