Amputasyon Nedir?  Amputasyon Nedenleri ve Protez Kullanımını Etkileyen Faktörler

Amputasyon Nedir?

El, ayak, kol, bacak, burun, kulak, meme gibi uç organların kesilip çıkartılmasına amputasyon denir. Özellikle ekstremite amputasyonu planlanırken kişinin sonrasındaki rehabilitasyon gerekleri göz önünde bulundurulması amputasyon başarısını artıran bir etkendir. Ekstremite amputasyonlarından sonra uygulancak protezlerle hastanın aktif hale getirikebilinmesi; amputaston yeri, seviyesi ve güdüğün şekillendirilmesiyle ilişkilidir.Amputasyon yapılırken ilk dönemlerde giyotin tarzı amputasyon uygulamasından sonra; insersiyosunu kaybeden kas zamanla deri ile birleşip zamanla deriyi geriye çekmektedir.Dolayısı ile çevresinden yumuşak dokusu kaybolan kemik ucu çıkıntı şeklinde güdük ucunda hassas bir yapı halini almaktaydı. Konik şekilde güdük yapısı zamanla çeşitli sorunlara yol açmaktaydı.Zamanla geliştirilen cerrahi yöntemleri ( myoplasti, myodezis,osteomyoplasti vb.) ile ideal amputasyon yöntemleri uygulanmaya başlanmıştır. Fizyolojik koşulları sağlanan amputasyon sonrasında; sponton güdük ağrıları, fantom ağrısı, nöroma, kas atrofisi, osteoporoz, deri gerginliği (deri kollapsı), güdük şeklinin bozulmasıyla oluşan;  güdük-soket uyumsuzluğu, protezle yürümedeki erken yorgunluk ve güdük ağrıları minimalize etmiş olmaktayız.

Amputasyon Nedenleri

  • Damar hastalıkları

  • Travma

  • Tümörler

  • Enfeksiyonlar

  • Pralizi ve deformite

  • Doğmalık ( konjenital) eksiklikler  

Protez reçetesi yazılmadan önce güdüğün ve hastanın genel durumu değerlendirilerek, protez kullanıp kullanılmayacağına karar verilir. Gerekli değerlendirmeler sonucunda protez reçetesi oluşturulur.

Protez Kullanmayı ve Seçimini Etkileyen Faktörler

  • Ödem: Normal koşullarda amputasyondan sonra 6-8 hafta boyunca elastik bandaj vaya esnek güdük çorabı uygulanarak güdük şekillendirilir.

  • Deri grefti: Deri grefti eğer güdüğün yük taşıyacak bölgelerinde ise gerf sağlamlaşıncaya kadar beklenilmelidir. son dönemlerde uygulanan slikon soket ve aktif vakum sistemi bu tarz sorularla başa çıkmakta fayda sağlar.

  • Hipostezi ve anestezi: Güdükteki duyu kaybı veya eksikliği varsa hasta protez kullanırken ki baskıları hissetmez. Bu durum protez kullanımında sıkıntılı durumların tespitinin geç tespit edilmesine  yol açar. Soket tasarımı yapılırken bu durum göz önüne alınarak planlama yapılmalıdır.

  • Güdük kas kuvvetleri: Hastanın mevcut kas kuvvetleri normal stabilizasyonu sağlamak için yeterli değil ise, soket tasarımını yaparken bu faktör göz önünde bulundurulmalıdır.

  • Kontraktür: Eklemlerledeki kantraktürler protez tasarımını etkileyen en önemli faktörlerdendir. Geriye dönüş yapılabilecek kontraktürlerde gerekli tedavi sonrası uygulama yapmakta fayda vardır. Eğer kontraktür rijit ise protez tasarımı ve dizilimi bu kontraktüre göre planlanmalıdır.

  • Kırık : Ampute taraftaki kırıklar bazen kısalık sebebi olabilir. Protez yapımında bu kısalığı gözönünde bulundurmak önemlidir. Bazende kaynamayan veya kaynaması geciken durumlarda destek yüzeyi artırılan uygulamalar yapılarak bu riski minimalizi etmeliyiz.

  • Güdük boyu: Çok uzun ve kısa güdük boyları soket tasrımında farklılıklar yapmamıza sebep olabilir. Uzman tarafından değerlendirilir.

  • Amputasyon tipi,

  • Güdük şekli,

  • Yara, yanık veya yapışıklık,

  • Nöroma veya kemik uzaması,

  • Hastanın yaşı,

  • Hastanın genel,sosyal ve mental düzeyi vs.

Yukarıdaki vermiş olduğumuz bilgiler doğrultusunda planlı bir amputasyon operasyonu yapılacak ise ideal amputasyon operasyonu planlanır ve uygulanır.Eğer koşullar planlamaya el vermiyorsa maksimum ideal operasyon gerçekleştirilir.